Biografie von Sigmund und Betty Fischer

(DE): Demianiplatz 25 in Görlitz, hier wohnten die Eheleute Sigmund und Betty Fischer.

Sigmund Fischer, geb. am 10. September 1879 in Usov (dt. Mährisch Aussee)/ Mähren, wohnhaft in Görlitz Inhaftierungsort: bis 13. Dezember 1938, KZ Sachsenhausen, Sammellager Tormersdorf, Deportationsziel: 30. August 1942, Ghetto Theresienstadt, ermordet am 15. Mai 1944 im Vernichtungslager Auschwitz

Betty Fischer, geborene Zaduk, geb. am 05. Dezember 1881 in Görlitz/ Schlesien, wohnhaft in Görlitz Inhaftierungsort: Sammellager Tormersdorf, Deportationsziel: ab Breslau 30. August 1942, Ghetto Theresienstadt Todesdatum/-ort: 08. März 1943, Ghetto Theresienstadt

[DE] Sigmund Fischer war Betreiber eines Textilhandels auf der Bismarckstrasse in der Görlitzer Innenstadt. Geplündert, die Fensterscheiben eingeschlagen, wurden die Fischers zusammen mit den letzten überlebenden Görlitzer Juden auf den Transport nach Tormersdorf b. Rothenburg / Ol. geschickt und von dort, weiter in die Vernichtungslager geschickt. Der Sohn von Sigmund und Betty Fischer hat den Holocaust überlebt, er lebt in Israel.

Kurt Fischer wurde am 5. Januar 1915 in Görlitz als Sohn von Betty Fischer (geborene Zaduk) und Sigmund Fischer geboren. Er hatte zwei ältere Brüder, Heinz und Ernst. Die Familie wohnte vorerst auf dem Demianiplatz Nr. 25 und führte ein kleines Textilgeschäft auf der Bismarckstraße 29. Kurt Fischer besuchte die Knabenschule Augustum und die Handelsschule, erlernte dann den Gärtnerberuf. Am 1.März des Jahres 1936 emigrierte Kurt Fischer nach Palästina mit der sogenannten Jugend-Allya.
Die Eltern besuchten Kurt Fischer noch in Palästina, wollten jedoch noch zuhause alle Dinge ordnen um dann nachzukommen. Beide wurden jedoch verhaftet und starben später in Theresienstadt. Die beiden Brüder konnten Deutschland lebend verlassen. In den Jahren 1939 bis 1945 diente Kurt Fischer als Soldat in der jüdischen Brigade des 2. Batallion in der britischen Armee. Nach der Rückkehr vom Militärdienst arbeitete er als Gärtner in der Stadtbehörde von Haifa. Kurt Fischer lernte in dieser Zeit seine Frau kennen, mit der er drei Töchter hatte. Heute hat er 4 Enkel und 4 Urenkel. Er lebt heute in einem Elternheim auf dem Karmelberg in Haifa. Quelle: Zeitensprünge Projekt, Hospi 30 http://hospi30.de/zeitenspruenge/page88b9.html?p=26
_ _ _ _ _ _ _
(PL): Betty Fischer urodziła się w 1881 roku w Görlitz. Jej mąż Sigmund urodził się w Aussee (dziś Usov w Czechach) w 1879 roku. Betty i Sigmund Fischer mieszkali przy Demianiplatz 25 i prowadzili sklep odzieżowy, który później znajdował się przy Bismarckstraße 29. Sklep ten był podobno szczególnie popularny wśród wiejskiej klienteli. W tym miejscu wychowali swoich trzech synów: Kurta, Karla-Heinza i Ernsta.
Fischerowie byli bardzo życzliwymi ludźmi, a zapiski mówią nam, że w niektóre niedziele otwierali drzwi swojego sklepu, aby okoliczni rolnicy mogli zrobić zakupy. Ich doświadczenia życiowe pokazują nam spokojniejsze czasy dla żydowskich mieszkańców Görlitz. Jedne z najlepszych relacji o życiu Żydów w Görlitz w latach przed Trzecią Rzeszą pochodzą od syna Betty i Siegmunda, Kurta.

Kurt Fischer wspomina bardzo tolerancyjną społeczność w Görlitz. Mówił, że miejscowi ludzie znali nawet właściwe pozdrowienia na święta i uznawali je w przyjazny sposób. Sigmund kochał ogrodnictwo, i miał nieruchomości po polskiej stronie rzeki. Jednak w latach trzydziestych XX wieku wszystko zaczęło się zmieniać.

W 1931 roku Kurt po raz pierwszy zobaczył wandalizm "Żydzi wynocha" przy wejściu do Parku Miejskiego. Zaostrzona sytuacja była również zauważalna w synagodze. Kurt powiedział: "Na początku nabożeństwa były celowo przerywane, później na drzwiach synagogi pojawiły się wulgarne graffiti". Interesy jego rodziców, Betty i Sigmunda, nie zostały oszczędzone. Obok mieszkania i sklepu Fischer'ów znajdowała się redakcja gazety "Görlitz Nachricthen". Właściciel "Nachricthen" przez wiele lat wynajmował Sigmundowi Fischerowi nasz sklep co miesiąc. Nagle jednak Sigmund dowiedział się, że umowa nie zostanie przedłużona.

Betty i Sigmund przenieśli swój sklep z Demianiplatz 25 na Bismarckstrasse 29. Ale nawet na Bismarckstrasse reżim nazistowski wkrótce pokazał swoją okrutną stronę. W Noc Kryształową szyby sklepowe zostały rozbite, a towary zniknęły z wystaw.

Oberlausitzer Tagespost z 10 listopada 1938 roku podaje:
"W niektórych żydowskich sklepach w mieście kilku mieszkańców Görlitz zgłosiło się na ochotnika do sprzątania bałaganu, aby w ten sposób pokazać swoje obrzydzenie. Obskurne żydowskie bazary wzdłuż Steinstrasse zostały splądrowane od góry do dołu. Ucierpiały też inne żydowskie sklepy przy Bismarckstrasse i przy Grünen Grabe. Dowiedzieliśmy się również, że w niektórych domach Hebrajczyków miały miejsce spontaniczne rewizje w domach cywilów.....".

Do końca Nocy Kryształowej w Görlitz aresztowano 32 żydowskich mężczyzn, z których 24 zostało deportowanych do Sachsenhausen. Gmina żydowska została ukarana przez miasto Görlitz grzywną za "stworzenie takiego bałaganu".Sam Kurt Fischer nie był już w tym czasie w Görlitz.

14 marca 1936 r. pożegnał się ostatecznie z Niemcami. Miał ze sobą walizkę z przedmiotami o wartości około 1000 funtów angielskich. Kurt popłynął statkiem z Triestu do Izraela, gdzie miał nadzieję, że jego los będzie lepszy. Niestety, jego rodzice Sigmund i Betty nie byli tak dalekowzroczni. Betty i Siegmund odwiedzili syna w Izraelu po Nocy Kryształowej (z zamiarem osiedlenia się tam w przyszłości), ale fatalnie wrócili do Niemiec.

Kurt powiedział: "Prosiłem ojca, żeby został ze mną. Ale on nie mógł rozstać się ze swoim biznesem. Chciał najpierw wszystko uporządkować, zanim przeniesie się do nowego kraju". Po powrocie, Betty i Sigmund zostali aresztowani i przewiezieni do Theresienstadt. Betty zmarła tam w okropnych, obskurnych warunkach. Sigmund przeżył Theresienstadt, ale później został deportowany do Auschwitz, gdzie został zamordowany przez nazistów.

Synowie Betty i Sigmunda - Karl-Heinz i Ernst - również próbowali uciec przed nazistami. Karl-Heinz wyjechał do Australii. Ciężko zachorował i został określony jako "psychicznie załamany". Odebrał sobie życie. Ernst zmarł w Berlinie w "wątpliwych okolicznościach".
Kurt Fischer przeżył. Ze smutkiem wspomina, jak mądrzy ludzie, profesorowie i lekarze - również z Görlitz - podnosili ręce i mówili: "Niech żyje Führer !!! Pójdziemy za Tobą". Pytany o Görlitz, Kurt mówi ludziom, że woli wspominać czasy sprzed nazizmu, czasy, "kiedy wszyscy razem byliśmy dobrymi obywatelami i nikt nie mówił do nas: ty głupi Żydzie".
Kurt Fischer ożenił się i miał 3 córki i kilkoro dzieci. Resztę życia spędził w Hajfie, w Izraelu, gdzie był patriotycznym obywatelem Izraela. W późniejszych latach był wolontariuszem jako ogrodnik na cmentarzu dla poległych żołnierzy izraelskich. Jego potomkowie mieszkają w Izraelu.

Tekst w języku angielskim: Lauren Leiderman (29 kwietnia 2020)
_ _ _ _ _ _ _
(EN): Betty Fischer was born in Görlitz in 1881. Her husband Sigmund was born in Aussee (today Usov in Czechia) in 1879. Betty and Sigmund Fischer lived at Demianiplatz 25 they also ran a clothing shop later to be found on Bismarckstraße 29 . The store was said to be especially popular with rural clientele. In this place, they raised their three sons: Kurt, Karl-Heinz, and Ernst.
The Fischer's were very kind people, and records tell us that they would open the doors to their store on some Sundays so that local farmers could shop. Their life experience shows us a more peaceful time for the Jewish people of Görlitz. Some of the best accounts of Jewish life in Görlitz in the years before the Third Reich come from Betty and Siegmund’s son, Kurt.

Kurt Fischer recounts a very tolerant community in Görlitz. He said that local people even knew the right greetings for holidays, and acknowledged them in a friendly manner. Sigmund loved gardening, and had property on the Polish side of the river. However, in the 1930’s: things began to change.

In 1931, Kurt first saw the “Jews Get Out” Vandalism at the entrance to the City Park. The aggravated situation was also noticeable in the synagogue. Kurt said, “In the beginning services were deliberately interrupted, later vulgar graffiti was smeared on the doors to the synagogue.” The business of his parents, Betty and Sigmund, was not spared. Next door to the Fischer’s apartment and store was the editorial office of the Görlitz Nachricthen. The owner of the Nachricthen had rented our shop monthly to Sigmund Fischer for many years. Suddenly, however, Sigmund had been told that the lease would not be extended.

Betty and Sigmund moved their shop from Demianiplatz 25 to Bismarckstrasse 29. But even at Bismarckstrasse, the Nazi regime soon showed its cruel side. On Kristallnacht, the shop windows were smashed and the goods disappeared from the displays.

The Oberlausitzer Tagespost from November 10, 1938 states:
"In some Jewish shops in the city, a few Görlitz citizens volunteered to clean up the mess as a way of showing their disgust. The junky Jewish bazaars along Steinstrasse were ransacked from top to bottom. In addition, other Jewish shops in Bismarckstrasse and at the Grünen Grabe were affected. We further learned that spontaneous civilian house searches took place in some of the homes of the city's Hebrews....."

By the end of Kristallnacht, 32 Jewish men were arrested in Görlitz, 24 of whom were deported to Sachsenhausen. The Jewish community was fined by the city of Görlitz for "creating such a mess".Kurt Fischer himself was already no longer in Görlitz at this time.

On March 14, 1936, he said his final farewell to Germany. He had with him a suitcase with objects worth about 1,000 English pounds. Kurt took a boat from Trieste to Israel, where he hoped his fortunes might be better. Unfortunately, his parents Sigmund and Betty did not have this foresight. Betty and Siegmund actually visited their son in Israel after Kristallnacht (with the intention of settling there in the future), but they fatefully returned to Germany.

Kurt said, "I asked my father to stay with me. But he couldn't part with his business. He wanted to put everything in order first before relocating to a new country." Upon their return, Betty and Sigmund were arrested and taken to Theresienstadt. Betty died there from the horrible, squalid conditions. Sigmund survived Theresienstadt, but would later be deported to Auschwitz, where he was murdered by the Nazis.

Betty and Sigmund’s sonKarl-Heinz and Ernst also tried to escape the Nazis. Karl-Heinz went to Australia. He became seriously ill and was described as being "mentally broken". He took his own life. Ernst died in Berlin under "questionable circumstances".
Kurt Fischer survived. He sadly recalls how clever people, professors and doctors - also from Görlitz - raised their hands and said: “Hail the Führer !! We will follow you". When asked about Görlitz, Kurt tells people that he prefers to remember the pre-Nazi era, the era "when we were all good citizens together and no one called us: you dumb jew.”
Kurt Fischer married and had 3 daughters and several. He lived the remainder of his life in Haifa, Israel, where he was a patriotic Israeli citizen. In his later years, he volunteered as a gardener at a cemetery for fallen Israeli soldiers. His descendants live in Israel.

English Text: Lauren Leiderman (April 29, 2020)