Biografie von Amanda Hannes

(DE): Auf der Kunnerwitzer Straße, am Haus Nummer 17 findet sich der Stolperstein
in Erinnerung an Amanda Hannes (1861-1942). Amanda war die Vorsitzende des Frauenhilfsvereins der jüdischen Gemeinde. Sie musste ihre Wohnung verlassen und verbrachte mit anderen verbliebenen Görlitzer Juden im "Judenhaus" auf der Jakobstraße bis zur Deportation in das Arbeitslager Tormersdorf.

Amanda wurde am 13. August 1861 in Posen, Preußen (heute Poznań, Polen) als Amanda Auerbach geboren. Sie war eine von 7 Schwestern. Nach allem, was wir wissen, war die Familie Auerbach eine konservative und prominente jüdische Familie. 1883 heiratete Amanda Max Hannes, den Besitzer einer Spielzeugfabrik und eines Lederwarengeschäfts in Görlitz, "Hannes & Co." in der Hospitalstraße 5. Als junges Ehepaar lebten Max und Amanda in einer prächtigen Villa, die Max für sie am Mühlweg 20 gebaut hatte. Amanda und Max hatten zwei Söhne: Fritz (geb. 1884) und Ernst (geb. 1887).

Amanda und ihre Familie waren alle sehr aktive Mitglieder der Görlitzer jüdischen Gemeinde und besuchten regelmäßig die wöchentlichen Gottesdienste in der Synagoge. Die Familie Hannes war auch aktiv an der Planung des Baus der neuen Synagoge beteiligt, die glücklicherweise bis heute erhalten geblieben ist.

Amandas Leben sollte bald von einer unvorstellbaren Tragödie überschattet werden. Während er im Ersten Weltkrieg in Frankreich diente, wurde Ernst im Kampf für die deutsche Armee erschossen und getötet. Er war erst 27 Jahre alt. Wenige Jahre später, im Jahr 1918, nahm die Spanische Grippe sowohl ihrem letzten überlebenden Kind Fritz (34 Jahre alt) als auch ihrem Mann Max das Leben. Amanda wurde (neben ihrer Schwiegertochter Flora) als Witwe zurückgelassen.

Amanda wälzte sich jedoch nicht in ihrem Kummer. Sie wurde zu einer äußerst prominenten Figur im Leben ihrer beiden Enkel, Wolfgang und Gerhard, die in der Augustastraße 30 wohnten. Wolfgang und Gerhard beschrieben ihre Großmutter als eine Frau mit starkem Charakter und Selbstvertrauen. Amanda beherrschte mehrere Sprachen fließend und war dafür bekannt, dass sie ihren Jungen nach der Schule beim Lernen half.

Amanda war auch (zusammen mit ihrer Schwiegertochter Flora) dafür verantwortlich, das Familiengeschäft über Wasser zu halten und selbst während der großen Depression der 1920er Jahre erfolgreich zu sein - ein von einer jüdischen Frau geführtes Unternehmen. Sie nutzte ihren Reichtum und ihren Einfluss, um anderen zu helfen. Amanda war die Vorsitzende des Frauenhilfsvereins der jüdischen Gemeinde, und ihre Briefe zeigen uns, dass sich diese Wohltätigkeit nicht nur auf jüdische Frauen in Görlitz, sondern in ganz Schlesien erstreckte.

Als die Nazipartei an die Macht kam, wurde Amandas Welt auf den Kopf gestellt. Amandas Enkel flehten sie an, Görlitz mit ihnen nach Amerika zu verlassen...., aber Amanda antwortete, dass "man einen alten Baum nicht umpflanzen kann". Amanda blieb während des Dritten Reiches in Görlitz. Sie wurde von den Nazis gedemütigt und entrechtet. Sie wurde aus ihrer schönen Wohnung hier rausgeschmissen und zog mit anderen verbliebenen Görlitzer Juden in ein sogenanntes "Judenhaus" auf der Jakobstraße. Im November 1941 wurden die verbliebenen jüdischen Menschen (die meist älter waren wie Amanda) zusammengetrieben, demütigend die Berliner Straße hinunter zum Bahnhof paradiert, wo sie in das Konzentrationslager Tomersdorf deportiert wurden.

Amanda starb an den entsetzlichen Bedingungen im KZ Tormersdorf. Sie schied am 13. Juni 1942 aus diesem Leben. Ihr Leichnam wurde von ihrer jahrzehntelangen Haushälterin, Martha Kunze, in die Stadt zurückgeschmuggelt. Martha half, Amanda heimlich mit ihrem Mann Max und ihrem Sohn Ernst auf dem Jüdischen Friedhof in der Biesnitzer Straße zu beerdigen. Diese Information wurde erst kürzlich durch das Studium von Korrespondenzen mit Martha Kunze und Wolfgang Hannes entdeckt. Es ist geplant, eine Gedenktafel an Amandas letzter Ruhestätte anzubringen. Amanda wurde von Flora, Wolfgang und Gerhard überlebt.

Wolfgang und Gerhard gründeten in Amerika eigene Familien, und so lebt das Erbe der Familie Hannes bis heute fort.

Im Jahr 2021 freut sich die Familie Hannes auf die Installation von 4 Stolpersteinen zu Ehren des Vermächtnisses von Flora, Wolfgang und Jerry (alle Überlebende) in der Augustastraße 30 und Amanda (die von den Nazis ermordet wurde) in der Kunnerwitzer Str. 17.

Geschrieben von: Lauren Leiderman (Januar 2021)
© Kulturbüro Görlitz
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
Amanda urodziła się 13 sierpnia 1861 r. w Posen w Prusach (obecnie Poznań) jako Amanda Auerbach. Była jedną z 7 sióstr. Z tego co wiemy, Auerbachowie byli konserwatywną i prominentną rodziną żydowską. W 1883 r. Amanda wyszła za mąż za Maxa Hannesa, właściciela fabryki zabawek i sklepu z galanterią skórzaną w Görlitz, "Hannes & Co.", mieszczącego się przy Hospitalstraße 5. Jako młode małżeństwo Max i Amanda zamieszkali w pięknej willi, którą Max wybudował dla nich przy Mühlweg 20. Amanda i Max mieli dwóch synów: Fritza (ur. 1884) i Ernsta (ur. 1887).

Amanda i jej rodzina byli bardzo aktywnymi członkami gminy żydowskiej w Görlitz i regularnie uczestniczyli w cotygodniowych nabożeństwach w synagodze. Rodzina Hannesów brała również czynny udział w planowaniu budowy nowej synagogi, która na szczęście przetrwała do dziś.

Życie Amandy wkrótce naznaczone zostało niewyobrażalną tragedią. Podczas służby we Francji w czasie I wojny światowej, Ernst został zastrzelony i zginął walcząc dla armii niemieckiej. Miał zaledwie 27 lat. Kilka lat później, w 1918 roku, hiszpańska grypa zabrała życie zarówno jej ostatniemu dziecku Fritzowi (34 lata), jak i mężowi Maxowi. Amanda została wdową (wraz z synową Florą).

Amanda nie pogrążyła się jednak w żałobie. Stała się bardzo ważną postacią w życiu swoich dwóch wnuków, Wolfganga i Gerharda, którzy mieszkali przy Augustastraße 30. Wolfgang i Gerhard opisywali swoją babcię jako kobietę o silnym charakterze i pewności siebie. Amanda znała biegle kilka języków i była znana z tego, że pomagała swoim chłopcom w nauce po szkole.

Amanda była również odpowiedzialna (wraz ze swoją synową Florą) za utrzymanie rodzinnej firmy na powierzchni i jej sukces nawet w czasie Wielkiego Kryzysu w latach 20-tych - firmy prowadzonej przez żydowską kobietę. Wykorzystywała swój majątek i wpływy, by pomagać innym. Amanda była przewodniczącą Towarzystwa Pomocy Kobietom przy Gminie Żydowskiej, a jej listy pokazują, że ta dobroczynność obejmowała Żydówki nie tylko w Görlitz, ale na całym Śląsku.

Kiedy do władzy doszła partia nazistowska, świat Amandy wywrócił się do góry nogami. Wnuki Amandy błagały ją, by wyjechała z nimi z Görlitz do Ameryki...., ale Amanda odpowiedziała, że "nie można przesadzić starego drzewa". Amanda pozostała w Görlitz przez cały okres III Rzeszy. Była upokarzana i pozbawiana praw obywatelskich przez nazistów. Została wyrzucona ze swojego pięknego mieszkania i zamieszkała w tak zwanym "Domu Żydowskim" przy Jakobstraße wraz z innymi pozostałymi zgorzeleckimi Żydami. W listopadzie 1941 roku, pozostali przy życiu Żydzi (w większości starsi, jak Amanda) zostali zebrani, upokarzająco przepędzeni przez Berliner Straße na Bahnhof, skąd deportowano ich do obozu koncentracyjnego w Tomersdorf.

Amanda zmarła w strasznych warunkach panujących w obozie koncentracyjnym w Tormersdorfie. Odeszła z tego życia 13 czerwca 1942 roku. Jej ciało zostało przemycone z powrotem do miasta przez jej służącą, Martę Kunze. Martha pomogła w potajemnym pochówku Amandy przez jej męża Maxa i syna Ernsta na Cmentarzu Żydowskim przy Biesnitzer Straße. Ta informacja została odkryta dopiero niedawno poprzez studiowanie korespondencji z Marthą Kunze i Wolfgangiem Hannesem. Planowane jest umieszczenie tablicy pamiątkowej na miejscu ostatniego spoczynku Amandy. Amandę przeżyli Flora, Wolfgang i Gerhard.

Wolfgang i Gerhard założyli własne rodziny w Ameryce i w ten sposób dziedzictwo Hannesów trwa do dziś.

W 2021 roku rodzina Hannesów cieszy się na instalację 4 stolpersteine, które upamiętnią dziedzictwo Flory, Wolfganga i Jerry'ego (wszyscy przeżyli) przy Augustastrasse 30 oraz Amandy (zamordowanej przez nazistów) przy Kunnerwitzer Str. 17.

Napisany przez: Lauren Leiderman (styczeń 2021)
© Kulturbüro Görlitz
_ _ _ _ _ _
(EN): Amanda was born in Posen, Prussia (today Poznań, Poland) as Amanda Auerbach on August 13, 1861. She was one of 7 sisters. From what we know, the Auerbach Family was a conservative and prominent Jewish family. In 1883, Amanda married Max Hannes, the owner of a toy factory and leather goods store in Görlitz, "Hannes & Co." located at Hospitalstraße 5. As a young, married couple, Max and Amanda lived in a gorgeous villa that Max had built for them at Mühlweg 20. Amanda and Max had two sons: Fritz (b. 1884) and Ernst (b 1887).

Amanda and her family were all very active members of the Görlitz Jewish Community, and attended weekly services at the synagogue regularly. The Hannes family were also active participants in the planning of the construction of the new synagogue, which fortunately survives to this day.

Amanda’s life would soon be marred by unthinkable tragedy. While serving in France during World War I, Ernst was shot and killed fighting for the German army. He was only 27 years old. A few short years later in the year 1918, the Spanish Flu would take the lives of both her last surviving child Fritz (34 years old) as well as her husband, Max. Amanda was left (alongside her daughter-in-law Flora) a widow.

Amanda did not wallow in her grief, however. She became an extremely prominent figure in the lives of her two grandchildren, Wolfgang and Gerhard who lived at Augustastraße 30. Wolfgang and Gerhard described their grandmother as a woman of strong character and confidence. Amanda was fluent in several languages, and she was known for helping her boys study after school.

Amanda also was responsible (alongside her daughter-in-law Flora) for keeping the family business afloat and successful even through the Great Depression of the 1920's- a Jewish woman-led business. She used her wealth and influence to help others. Amanda was the chairwoman of the Women’s Help Society of the Jewish Community, and her letters have shown us that this charity extended to Jewish woman not just in Görlitz, but all over Silesia.

When the Nazi Party came to power, Amanda's world turned upside down. Amanda's grandsons pleaded with her to leave Görlitz with them for America....but Amanda responded that "you cannot replant an old tree". Amanda remained in Görlitz throughout the Third Reich. She was humiliated and disenfranchised by the Nazis. She was kicked out of her beautiful apartment here and moved into a so called "Jewish House" on Jakobstraße with other remaining Görlitzer Jewish people. In November 1941, the remaining Jewish people (who were mostly elderly like Amanda) were rounded up, humilitingly paraded down Berliner Straße to the Bahnhof where they were deported to the Tomersdorf Concentration Camp.

Amanda died from the horrible conditions at the Tormersdorf Concentration Camp. She passed from this life on June 13, 1942. Her body was snuck back into the city by her maid of decades, Martha Kunze. Martha helped to secretly bury Amanda by her husband, Max and son, Ernst in the Jewish Cemetery on Biesnitzer Straße This information was only recently discovered through study of correspondences with Martha Kunze and Wolfgang Hannes. A plaque is scheduled to placed to mark Amanda's final resting place. Amanda was survived by Flora, Wolfgang, and Gerhard.

Wolfgang and Gerhard went on to have families of their own in America, and thus the Hannes legacy continues to this day.

In 2021, the Hannes family are excited to see the installation of 4 stolpersteine honoring the legacy of Flora, Wolfgang, and Jerry (all survivors) at Augustastrasse 30 and Amanda (who was murdered by the Nazis) at Kunnerwitzer Str. 17.

Written by: Lauren Leiderman (January 2021)
© Kulturbüro Görlitz