Biography of Robert, Hugo and Elsbeth Schaye

(DE): Salomonstrasse 41 in Görlitz, hier wohnte die Familie von Hugo Schaye

Hugo Schaye, geb. am 05.09.1864 in Görlitz/ Schlesien wohnhaft in Görlitz Deportationsziel: 27.07.1942, Ghetto Theresienstadt Todesdatum/-ort: 28.07.1942, Ghetto Theresienstadt

Elsbeth Schaye, geborene Rubensohn geb. am 30.11.1871 in Bernsee/ Brandenburg wohnhaft in Görlitz Deportationsziel: 27.07.1942, Ghetto Theresienstadt Todesdatum/-ort: 03.01.1943, Ghetto Theresienstadt

Robert Schaye, geb. am 27.09.1894 in Görlitz/ Schlesien wohnhaft in Görlitz und Tormersdorf Inhaftierungsort: bis 13.12.1938, KZ Sachsenhausen Deportationsziel: KZ Majdanek, Todesdatum/-ort: 01.08.1942, KZ Majdanek (für tot erklärt)

HugSchaye war Häute- und Fellhändler und betrieb in Rauschwalde zusammen mit seinem Sohn Robe eine kleinen Handwerksbetrieb. Hugo Schaye hatte die Firma, die seit dem Jahr 1860 bestand, recht erfolgreich geführt. Seine Tochter bezifferte den Jahresumsatz vor Beginn der Judenverfolgung auf ca. 1 Mio. RM. Mit der Machtübernahme der Nationalsozialisten und der einsetzenden Repression begannen auch die wirtschaftlichen Schwierigkeiten. Letztendlich musste Hugo Schaye seine Firma im Jahre 1938 aufgeben. Im Zuge der „Arisierungen“ jüdischen Besitzes überging die Firma an die „Görlitzer Häute- und Fellhandelsgesellschaft Hartmann & Winkert“

Mutter Elsbeth Schaye, geb. Rubensohn (geb. 30. Nov. 1871) war entsprechend der damaligen Zeit „Ehe- und Hausfrau“. Neben Sohn Robert gab es noch die Tochter Katharina (geb. 15. Aug. 1899).

Hugo und Elsbeth Schaye wurden im Jahr 1941 in das Zwangsarbeitslager nach Tormersdorf verschleppt. Hugo Schaye und seine Frau hatten die Papiere zur Auswanderung, da jedoch ihr Sohn Robert die Ausreise nicht bekam, machten sie davon keinen Gebrauch. Beide gingen mit einem Transport am 27. Juli 1942 nach Theresienstadt. Sohn Robert Schaye besuchte in Görlitz das Gymnasium und die höhere Handelsschule, kämpfte im 1. Weltkrieg an der Ostfront und war zwischen 1915 und 1921 in Sibirien in Kriegsgefangenschaft. Nach seiner Rückkehr stieg er in das Geschäft seines Vaters mit ein. Mit Beginn der Judenverfolgung wurde er aber mehrmals verhaftet und u. a. im KZ Sachsenhausen inhaftiert. Nach seiner Entlassung musste er in Görlitz Zwangsarbeit leisten und ab 1941 den Judenstern tragen. Er wohnte eine Zeit lang zusammen mit anderen Görlitzer Juden in einem Haus auf der Victoriastraße. Schließlich wurde er deportiert und wurde am 1. August 1942 für tot erklärt. Er soll in Polen im Vernichtungslager Majdanek, unweit der Stadt Lublin ermordet worden sein.

Die Tochter Katharina war die einzige der Familie, die die Zeit des Nationalsozialismus überlebte. Sie heiratete im Jahre 1921 den Antiquitätenhändler Hans Paul, mit dem sie ein Kind hatte. Hans Paul emigrierte 1929 nach Australien, sie folgte ihm ein Jahr später mit ihrer Tochter Eva-Marianne dorthin. Sie starb viele Jahre später in Adelaide, Australien, ohne je wieder in Deutschland gewesen zu sein. Quelle: Roland Otto, Die Verfolgung der Juden in Görlitz unter der faschistischen Diktatur 1933 - 1945, in: Schriftenreihe des Ratsarchivs der Stadt Görlitz 14, Görlitz 1990
_ _ _ _ _ _
(PL): Schayesowie byli znaną żydowską rodziną mieszkającą w Görlitz. Mieszkali tuż przy kupieckim sercu miasta, przy Salomonstrasse 4, w mieszkaniu na 2. piętrze. Hugo (ur. 5 września 1864 r.) był handlarzem skór i futer. Prowadził małą firmę w Rauschwalde wraz z synem Robertem (ur. 27 września 1894 r.). Elsbeth Rubensohn Schaye, (ur. 30 listopada 1871 r.) była żoną i matką, która lubiła urządzać salony w mieszkaniu rodziny. Oprócz syna Roberta, Hugo i Elsbeth mieli jeszcze córkę Katharinę, zwaną "Kate" (ur. 15 sierpnia 1899 r.). Mieszkanie przy Salomonstrasse 41 zostało zapamiętane przez Ruth Schlesinger jako "dobre miejsce do spotkań i spędzania wolnego czasu".

Hugo Schaye prowadził bardzo dobrze prosperującą firmę, która przynosiła całkiem niezłe zyski. Rzeczy zaczęły się zmieniać dla rodziny Schaye, jednak, gdy naziści wzrosła prominencji w całym Görlitz. Hugo Schaye został zmuszony do rezygnacji z firmy w 1938 roku. W trakcie "Aryanization" nieruchomości żydowskich, firma została przeniesiona do "Görlitzer Häute- und Fellhandelsgesellschaft Hartmann & Winkert". Po tym ogromnym ciosie rodzina Schaye została następnie pozbawiona swojego domu przy Salomonstrasse 41, który stał się własnością "Rzeszy Niemieckiej".

Hugo i Elsbeth Schaye zostali w 1941 roku deportowani do obozu pracy przymusowej w Tormersdorfie. Anna Frenzel, była gospodyni państwa Schaye, kilkakrotnie przywoziła rowerem żywność dla Hugona i Elsbeth. W Tomersdorfie było mało jedzenia, a Hugo i Elsbeth zaczynali głodować. 27 lipca 1942 roku Hugo i Elsbeth zostali deportowani do Theresienstadt. Zarówno Hugo, jak i Elsbeth poddali się obskurnym warunkom panującym w Theresienstadt, gdzie zginęli z rąk nazistów: Hugo w 1942 roku, a Elsbeth w 1943 roku.

Córka Hugo i Elsbeth, Katharina, była jedyną osobą z rodziny, która przeżyła nazistowskie rządy terroru. W 1921 roku wyszła za mąż za handlarza antykami Hansa Paula, z którym miała dziecko. W 1929 roku Hans Paul wyemigrował do Australii. Katharina podążyła za nim rok później wraz z córką Evą-Marianne. Zmarła wiele lat później w Adelajdzie w Australii, nie wracając ani do Görlitz, ani do Niemiec.

Hugo i Elsbeth syna, Robert Schaye był dobrze wykształcony i uczynił swoje życie w Görlitz. Robert był niemiecki weteran I wojny światowej. Robert był jeńcem wojennym na Syberii, gdzie był trzymany od 1915 do 1921 roku. Po powrocie do Görlitz, on dołączył do firmy ojca. Na początku prześladowań Żydów był kilkakrotnie aresztowany i przetrzymywany w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Po zwolnieniu musiał wykonywać prace przymusowe w Görlitz, gdzie zmuszano go do noszenia żółtej gwiazdy żydowskiej. W końcu Robert został deportowany i 1 sierpnia 1942 roku uznano go za zmarłego. Mówi się, że został zamordowany w obozie zagłady na Majdanku, niedaleko Lublina.

Tekst w języku angielskim: Lauren Leiderman (15 maja 2020)
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
(EN): The Schayes were a prominent Jewish family living in Görlitz. They lived right by the mercantile heart of the city on Salomonstrasse 4 in an apartment on the 2nd floor. Hugo (born on September 5, 1864) was a skin and fur dealer. He ran a small company in Rauschwalde with his son Robert (born on September 27, 1894). Elsbeth Rubensohn Schaye, (born on November 30, 1871) was a both a wife and mother who enjoyed hosting salons at the family’s apartment. In addition to their son Robert, Hugo and Elsbeth also had a daughter named Katharina, called "Kate" (born on Aug 15, 1899). The apartment at Salomonstrasse 41 was remembered by Ruth Schlesinger as "a good place to meet and to spend your free time”.

Hugo Schaye ran a very successful business, and it was turning over quite a good profit. Things began to change for the Schaye Family, however, when the Nazis prominence rose throughout Görlitz. Hugo Schaye was forced to give up his company in 1938. In the course of the “Aryanization” of Jewish property, the company was transferred to the “Görlitzer Häute- und Fellhandelsgesellschaft Hartmann & Winkert”. Following this huge blow, the Schaye family was next robbed of their home at Salomonstrasse 41, which became the property of the “German Reich”.

Hugo and Elsbeth Schaye were deported to the forced labor camp in Tormersdorf in 1941. Anna Frenzel, the Schaye’s former housekeeper, brought food to Hugo and Elsbeth several times by bike. There was little food at Tomersdorf, and Hugo and Elsbeth were beginning to starve. Hugo and Elsbeth were deported to Theresienstadt on July 27 1942. Both Hugo and Elsbeth succumbed to the squalid conditions of Theresienstadt where they perished at the hands of the Nazis: Hugo in 1942 and Elsbeth in 1943.

Hugo and Elsbeth's daughter Katharina was the only one of the family who survived the Nazi’s reign of terror. In 1921 she married the antique dealer Hans Paul, with whom she had a child. Hans Paul emigrated to Australia in 1929. Katharina followed him there a year later with her daughter Eva-Marianne. She died many years later in Adelaide, Australia, without ever returning to Görlitz or Germany.

Hugo and Elsbeth’s son, Robert Schaye was well educated and made his life in Görlitz. Robert was a German veteran of World War I. Robert was a prisoner of war in Siberia, where he was held from 1915 until 1921. On his return to Görlitz, he joined his father's business. At the beginning of the persecution of the Jews, he was arrested several times and detained in the concentration camp Sachsenhausen. After his release, he had to do forced labor in Görlitz where he was forced to where the yellow Jewish star. Robert was finally deported and was pronounced dead on August 1, 1942. He is said to have been murdered at the Majdanek extermination camp, not far from the city of Lublin.

English Text: Lauren Leiderman (May 15, 2020)