Biography of Ernestine Birnbaum-Helfmann, Menachem Birnbaum, Rafaël Birnbaum and Hanna Birnbaum

Menachem Birnabaum was een bekende Oostenrijks-Joodse boekillustrator en portretschilder. In 1917 was hij in Berlijn getrouwd met Ernestine Helfmann. Hij kwam in 1933 met zijn gezin naar Nederland op de vlucht voor de naziterreur in Duitsland. Zijn moeder en vader, de bekende Weense filosoof Nathan Birnbaum, kwamen mee. Eerst woonde het gezin met de grootouders in Den Haag. Beide grootouders overleden daar nog voor de Tweede Wereldoorlog. In 1939 kwam ook Menachems broer, kunstenaar Uriel Birnbaum, naar Nederland met zijn gezin. Deze broer overleefde de oorlog in Amersfoort.

Vanaf de kust verhuisde het gezin Birnbaum in november 1940 naar Gouda. Eerst woonden ze in de Stoofsteeg 7, vanaf april 1941 op de Lage Gouwe 34. Een paar jaar terug liet een Goudse mevrouw van ruim tachtig jaar mij een portretje zien van een jong meisje. Schattig portretje, dat buurman Menachem Birnbaum van haar gemaakt had, toen ze nog klein was. Ze speelde daar zo heerlijk in de tuin en kreeg altijd wat lekkers te eten. “Zulke lieve mensen waren het”, zei ze.

Opeens waren ze weg. Het gezin moest onderduiken. Er kwam een opsporingsbericht van de politie in oktober 1942. In die maand doken de ouders Birnbaum-Helfmann met zoon Rafaël onder op de Van Boetzelaerlaan in Den Haag. Dochter Hanna kwam op een ander adres terecht. Half november verhuisden beide ouders en Rafaël naar een onderduikadres in Amsterdam, waar Hanna na een tijdje ook bij hen introk. Tenslotte werd het gezin hier verraden. Vader Menachem, moeder Ernestine, zoon Rafael (Raffi Zwi) en dochter Hanna werden direkt na deportatie uit Westerbork vermoord in Sobibor op 13 maart 1943.