Biography of Isaak Schenkolewski, Rachel van Collem-Cardozo and 4 more
Twee Stolpersteine liggen hier voor het echtpaar van Collem-Jessurun Cardozo en vier voor het echtpaar Schenkolewski-Marx.
De bovenste twee gedenksteentjes op deze plek zijn voor Levij van Collem (62) en Rachel van Collem-Jessurun Cardozo (59). Levij van Collem was slager en poorsjer. Op zijn Joodsche Raadkaart staat: “Geschikt om met het publiek om te gaan.
Verantwoordelijkheidsgevoel. Nog jeugdig initiatief ondanks leeftijd.” Evenzo goed staat ook zijn transportdatum van Westerbork naar Sobibor op deze kaart vermeld.
Het echtpaar werd direkt na deportatie vermoord in Sobibor op 14 mei 1943. Hun zoon Hans overleefde de oorlog. Dochter Rozita trouwde in 1941 in Gouda en verhuisde daarna naar Amsterdam. Zij en haar man Frits Duijts kwamen net als haar ouders om in Sobibor.
Op dezelfde plek liggen ook vier gedenkstenen voor Isaak Schenkolewski (38) uit Hamburg en Klara Schenkolewski-Marx (36) met hun jonge kinderen Mirjam (9) en Moses (8). Dit echtpaar kwam in februari 1941 bij van Collem op zolder wonen. Isaak was procuratiehouder geweest bij een in- en exportbedrijf van wolproducten in Hamburg. Klara Marx was kleuteronderwijzeres. Zij zijn in 1933 in Darmstadt getrouwd en in januari 1939 naar Nederland gevlucht. Maar ook hier waren ze niet veilig.
Moses en Mirjam zijn in 1943 apart met een kindertransport naar Vught en Westerbork vervoerd en vandaar met hun moeder Klara in een trein met vijftig wagons naar Sobibor. Daar is hun doodsdatum 23 juli 1943. Hun vader Isaak werd voor eind maart 1944 vermoord in Midden Europa.
Buurvrouw Beppie van Wiiligen-Boot, die indertijd een jong meisje was, herinnert zich de twee jonge kinderen nog goed, zoals ze samen keurig gekleed naar de synagoge gingen. “Het was net een plaatje,” zei ze. Mirjam met haar lange donkere vlechten en Moses met zijn brilletje. Buurmeisje Beppie deed het licht uit en het gas aan op sjabbes. Haar vader deed boodschappen voor ze en hielp ze. Meestal speelden de kinderen binnen in de achtertuin bij van Collem. En toen opeens waren ze weg en heeft Beppie hen tot haar verdriet nooit meer gezien.
In Hamburg liggen al vier Stolpersteine voor dit gezin op de Rutschbahn 37. Nu ook in Gouda, waar hun verhaal staat in het boek Verhalen van Gouda
Media
Photos
Free thanks to your help
This biography is free to read. If you like the Stolpersteine Guide, we would be glad of a small contribution.
Thanks to Martin Schreyer, Claudia Körner, Anett Humboldt, Peter Hein and 6 more.Stolpersteine nearby
Emanuel Philip Creveld90 m
Jansje Monnikendam van-Mok110 m- Benjamin Gompers110 m
- Aaltje Johanna Wijnberg110 m
- Abraham Izak Leeuw120 m
- Hanna Birnbaum120 m
Sources & Imprint
Gouda herdenkt de 388 vermoorde Goudse Joden door voor elk van hen in de stoep voor het huis waar zij hebben gewoond een Stolperstein te laten plaatsen.
De Duitse beeldend kunstenaar Gunter Demnig wil in heel Europa de herinnering aan de slachtoffers van het nazi-regime levend houden door in het kader van zijn Europese project Stolpersteine gedenkstenen te plaatsen in het trottoir voor hun woning. Demnigs motivatie is een citaat uit de Talmoed: “Een mens is pas vergeten, wanneer zijn naam vergeten is.”
Stolpersteine zijn betonnen blokjes van 10 bij 10 cm met bovenop een messing plaatje. In elk plaatje staan een naam, geboortejaar, sterfdatum en sterfplek van een slachtoffer van het nazi-regime gegrift.
Alle teksten zijn - tenzij anders aangegeven - van Soesja Citroen, initiatiefnemer en coordinator. De foto’s zijn van Soesja Citroen, Paul Wennekes, Anke Huisman-Mak, Jeannette Pagrach en uit de collecties van Tom Verwaijen en Sjaak Ouweneel.
Dank aan het Streekarchief Midden-Holland, Nederlands Rode Kruis Oorlogsnazorg en de vele mensen die hun informatie hebben willen delen ten behoeve van het Goudse Stolpersteineproject.